Câu hò nối mãi đời sau

In bài Gửi

Xem với cỡ chữ : A- A A+

Người dân biển Bảo Ninh kể cả các làng biển khác ở huyện Quảng Ninh, nhớ mãi hình ảnh đôi bạn hát đối đáp nam nữ, cuộc đời trọn vẹn với nhau nghiệp hò hát, như nghệ nhân dân gian Trương Gà và nữ danh ca Hoàng Thị Mùng, cả khi họ tuổi ngoài 80, giọng ca vẫn ngọt ngào sâu lắng cùng với các bạn hát cùng làng xóm khác.

Một thời bên nhau say sưa với câu dân ca truyền thống. Để lưu truyền lại thế hệ mới, các giọng ca trẻ trung, các soạn giả trẻ trung là lớp học trò của ông Trương Gà, như anh Trương Phương Xa con đẻ của ông, anh Võ Anh Tý và các anh chị ca sĩ làng biển Bảo Ninh khác, kế tục duyên nghiệp cầm ca,, nối giử truyền thống làng dân ca, nối giử các điệu hát câu hò bản xứ.

Để cho đến nay, làng Sa Động cũng như các làng khác ở xã Bảo Ninh ở vùng biển Đồng Hới, câu hò xưa vẫn rộn ràng, sôi nổi các cuộc lễ hội, ấm áp tình người làng biển.

Ở xã Bảo Ninh có không ít danh ca dân gian nối nghề truyền nghiệp câu ca từ các thế hệ trước.Chỉ kể ở làng Sa Động, đã có hai nhân vật lưu giữ , phát triển, truyền bá vốn hò cũ. Đó là các anh Trương Phương Xa (con ruột nghệ nhân Trương Gà) và anh Võ Anh Tý, người cùng xóm với nhau.

Các anh tiếp thu vốn cũ, từ các buổi xếp bằng ngồi nghe người lớn hát hò ở sân đình. Say sưa nghe, nghe lâu thành thuộc được những làn điệu cơ bản, chủ yếu trong các cuộc lễ tín ngưỡng của làng xã: Lễ Xuân thủ Cầu Yên, Lễ cầu mùa... Để bây giờ khi các bậc nghệ nhân đã đi xa, câu hò điệu hát truyền thống được lưu giữ lại, vẫn đậm đà trong nhu cầu thưởng thức, trong các buổi Lễ Hội tín ngưỡng, tập quán. Không trường lớp, không bài bản, lối truyền miệng vậy mà hiệu quả. Thế hệ sau như các anh Trương Phương Xa, Võ Anh Tý, vừa là người xướng hát, vừa là soạn giả, vừa là đạo diễn, giàn dựng các bài hát trong thế tổ khúc, hoạt cảnh, hay các trình đơn phục vụ nhu cầu thưởng thức, các tiết mục văn nghệ quần chúng, các hội diễn.

Soạn giả Trương Phương Xa kể rằng, Khi nhỏ, anh cũng tiếp xúc rồi dân ca từ các cuộc Lễ Hội của làng, câu dân ca ngấm dần vào tình cảm và trí nhớ. Lớn lên, anh được Bí Thư Đảng Bộ Bảo Ninh thời đó, phát hiện khả năng của anh cùng một số anh chị em nghiệp dư khác ở xã, đã giới thiệu anh đi học lớp sáng tác và hát dân ca, do Ty văn hóa Quảng Bình mở tại xã An Ninh, thầy dân ca Hồ Ngọc Ánh truyền dạy trực tiếp, rồi anh bắt đầu viết bài dân ca đầu tiên năm 1965.

Cứ thế, những bài dân ca anh viết, hay dần lên, lòng đam mê cũng lớn dần theo. Đam mê soạn bài, đam mê hát, và sự đam mê tìm hiểu những hấp dẫn của câu hò, điệu múa dân gian quê hương qua từng cuộc Lễ Hội của làng, ở lăng Cá Voi, miếu ông Nghị, miếu Âm Hồn. Đặc biệt từ sự khích lệ của người cha đẻ của anh – Nghệ nhn dân gian Trương Gà.

Nay thì, anh vẫn say sưa với công việc của một soạn giả, đủ các thể loại đơn, tốp, tổ khúc, hoạt cảnh dân ca,. Hiện tại, anh là hạt nhân của phong trào đàn và hát dân ca của đội văn nghệ thôn, xã, của Hội người cao tuổi, Hội cựu giáo chức,. Sáng tác của anh đáp ứng được các yêu cầu thưởng thức trong sinh hoạt, hội diễn các đoàn thể.

Xin ghi lại một đoạn trong Tổ khúc “ Về Lại Trường Xưa ’’ anh soạn cho hội diễn của Hội cựu giáo chức xã:

Hò mái nhì: Về lại…ơ…ơ…ơ….

Về mái trường xưa, về với thầy cô, những người thầm lặng, truyền trí thức cuộc sống chắp rộng cánh ước mơ. Cho bao thế hệ học trò, lớn khôn thành đạt… Vẫn nhớ mãi ơn thầy cô trồng người.

Nói lối: Em về trường củ hôm nay

Trong tim sâu nặng công thầy ơn cô

Đưa em qua những chuyến đò

Đến bến bờ tri thức, đến ước mơ tháng ngày.

Cơm cha áo mẹ chữ thầy

Ơn sâu tình nặng đong đầy lòng em.

Còn với cựu binh – soạn giả Võ Anh Tý, Người cùng làng với anh Trương Phương Xa, con đường đến với dân ca cũng thật sâu lắng. Cũng một thời trẻ theo bạn bè đi tới các lễ Hội của làng, nghe các làn điệu dân ca truyền thống, chiêm ngưỡng các công việc người lớn trong các cuộc Lễ, hình ảnh quê hương, đặc biệt là các mái hò dân gian, sâu đậm dần trong lòng.

Rồi khi lớn lên, ngẫu nhiên mà hai chàng trai cùng xóm Võ Anh Tý và Trương Phương Xa cùng đam mê, cùng theo đuổi các điệu hò dân giả. Để rồi, cả hai anh cùng thuộc được nhiều làn điệu, nhiều câu hò, làm quen nhiều thể loại, đủ để thành soạn giả, và với Võ Anh Tý, anh còn là một cây hò có giọng ca ấm áp, vững vàng. Anh đã đóng góp nhiều tổ khúc, hoạt cảnh dân ca cho phong trào văn nghệ quần chúng của Cựu chiến binh địa phương, đặc biệt, anh là người vừa làm soạn giả, là một cây hát dân ca vừa ngọt ngào chất giọng, vừa dẽo dai điêu luyện các làn điệu, vừa là đạo diễn giàn dựng nhiều điệu hò trong các cuộc lễ xuân thủ, cầu yêu cầu mùa của làng Sa Động, của xã biển Bảo Ninh… Xin trích dẫn vài giai điệu hò trong các mái hò do Võ Anh Tý soạn và giàn dựng cho một Lễ Hội cầu mùa ở làng Sa Động năm 2015:

(Hò mái ba): ( Hô khoan)… Mười lăm mười sáu…tháng tư...ơ hò

…Lòng thành, lòng thành thiết lễ

…Thiết lễ cầu ngư đắc tái… ( ơ hò)

… Ngữa mặt lên trời ( đi mà ) dâng một…nén hương

… cầu mong thiên thần phù (là) hộ

Phù hộ cho dân tình được ấm no…

( Mái nện)

(hò Khoan) … Được năm ( đi mà ) bảy vận thái hòa (ơ hò)

(là hò hò khoan)…cầu phúc, phúc lai cầu tài (là) tài tấn. Cầu cho trong vạn được năm bảy vận thái hòa.

Trước được cầu phú quý vinh (ơ) ba, sau làm ăn tài lộc, tàu thuyền vào ra yên (ơ) lành.

(hô khoan)… Mời anh linh tọa ngự chân đền rồng (ơ) hò.

(Là hò hò khoan)… chốn lăng đường khói hương phụng tự, mời

Anh lính tọa ngự chốn đầu rồng, kéo mấy năm trời dân sự ước mong

Nay phục hồi vốn cũ, chèo cạn múa bông cầu mùa.

Hò Khoan

1 Đến hội làng bên chàng bên thiếp

Thả tâm hồn vào dịp mùa trăng

Gữi lòng qua lối hò khoan theo từng điêu múa

Tiếng đàn vui chung.

2 Tiếng đàn vui chung trước đền lăng Sa Động

Đất làng mình cuộc sống mến thương

Cùng bao truyền thuyết tâm lính

Im vào sắc cỏ, mái đình ngày xưa…

Những mái hò sâu lắng trong lòng, ngọt ngào làn điệu, chứa đựng tình người làng biển. Từ thôn Sa Động đến tất cả tám thôn của Bảo Ninh, nên cuộc lễ hội rộn ràng, chứa chan nỗi niềm người dân làng biển . Luôn gìn giử và lưu truyền vốn cổ dân gian truyền thống, có những nghệ nhân xưa như ông Trương Gà.có lớp soạn giả , diễn viên một thời của Bảo Ninh, như Ngọc Trân, Minh Hoát ( đã qua đời,) và nay là Trương Phương Xa, Võ Anh Tý, … vốn dân ca làng biển lưu truyền mãi trong sự quí trọng, nâng niu của mọi người…

Nguyễn Như