Về Sa Động nghe câu hò xưa- Duyên nghiệp những câu hò

In bài Gửi

Xem với cỡ chữ : A- A A+

Về Sa Động nghe câu hò ngày xưa, điệu hò khoan điệu mái dài mái ba.

Về Sa Động nghe câu hò làng biển, gửi gắm tâm linh cùng với đất trời.

Tôi có lời tâm tình như vậy, về một miền quê làng biển, với những con người làng biển, và những cây dân ca đậm đà xứ sở, đã và đang giử gìn, lưu truyền cho đời sau, vốn dân ca truyền thống làng biển đã bao đời nay.

Họ là những cây dân ca nghiệp dư, mà đã làm hết mọi vai mọi việc, từ ca sĩ , diễn viên, đến đạo diễn, soạn giả…để lưu giữ lại những điệu hát quê hương làng biển quen thuộc. Ông Trương Gà, nghệ nhân dân gian, con ông là anh Trương Phương Xa với một người bạn lối xóm, anh Võ Anh Tý, đều là người sành điệu các điệu ca truyền thống và đều là những diễn viên nghiệp dư đa năng như vậy.

Nói họ là những người hoạt động nghiệp dư theo tôi chỉ ở một điều là về chuyên môn, họ không bằng cấp chính thức, không làm việc ở một cơ quan chuyên môn nào. Tuy vậy, ở góc độ nghệ thuật, họ thật sự là những tay nghề vững vàng, điêu luyện và điều quan trọng nữa là, họ đã có người là nghệ nhân dân gian sống trong môi trường nghệ thuật dân gian quần chúng, lớn lên từ môi trường đó, để rồi đóng góp những kết quả thật đáng khâm phục, về hoạt động văn hóa văn nghệ truyền thống. Đặc biệt là quá trình truyền nối vốn cổ, bản sắc, những câu hò điệu hát đậm đà dân ca quê hương. Vấn đề nêu ra như vậy, tôi muốn nói đến những người đi đầu trong duy trì phổ biến, lưu giữ vốn dân ca truyền thống ở làng Sa Động, xã Bảo Ninh, thành phố Đồng Hới.

Và khi nói về vấn đề này, cứ như nghe văng vẳng đâu đó tiếng hò mái khoan, mái dài đậm đà của các cây hò nơi đây, của nghệ nhân dân gian Trương Gà, cùng tay hò nữ Hoàng Thị Mùng là cặp đôi vói ông trong nhiều cuộc giao lưu, lễ hội, hò đơn, hò đối đáp, khi thành bài bản có trước, khi đối đáp ngẩu hứng, những câu hò không chỉ có từ chiều sâu vốn liếng sẵn có, mà bột phát kịp hời. đối ứng kịp thời, tức khắc với đối phương, thành hò đối đáp. Hò đối đáp vậy, vừa thử tay hò về vốn liếng văn chương, vừa xem thử bên kia có sành điệu các câu hò đến mức nào, thật xứng trai tài gái sắc, hấp dẫn, cuốn hút lắm.

Nghệ nhân Trương Gà làng Sa Động,( thuộc xã Bảo Ninh, thành phố Đồng Hới) là cây dân ca làng biển có vốn liếng phong phú, qua nhiều cuốc đối đáp đầy tính “tài tử” cũng như nhiều cuộc sinh hoạt văn nghệ truyền thống khi phục vụ các lễ hội tín ngưỡng ở vùng biển quê nhà.

Ông sống trọn cuộc đời với quê hương, xóm làng, cũng như với văn hóa văn nghệ truyền thống. Đặc biết với các làn điệu hò xứ sở. Thuở nhỏ, ông cùng bạn bè trang lứa, nhiều đêm nhiều buổi ngồi xem người lớn hát múa dân ca, trong các lễ hội truyền thống của cuộc sống sông nước, biển cả. Những câu hò phục vụ các lễ hội tín ngưỡng vùng cửa sông Nhật Lệ, đó là những điệu hò sôi nổi, rộn ràng, điệu mái khoan, mái nện, những điệu hò tha thiết giải bày, cầu nguyện trời yên biển lặng, cuộc sống thanh bình trước biển cả. Câu hò phục vụ lễ hội hàng năm ở làng biển Đồng Hới, Bảo Ninh như các lễ Xuân thủ cầu yên, lễ cầu mùa, lễ rằm tháng bảy xá tội vong nhân,…Rồi những điệu hò đối đáp nam nữ, mà nội dung thật phong phú về tình cảm trai gái, về quê hương, gia đình, làng xóm, lời lẽ thật sâu sắc, lại được quá trình đối đáp qua lại, tại nên môi trường bày tỏ sôi nỗi, môi trường thể hiện tài năng đối ứng, tài năng vận dụng các triết lý bình dân về đạo lý của con người trong cuộc sống.

Niềm đam mê lớn dần theo tuổi tác, niềm đam mê là động lực cho quá trình tích lũy tiếp thu những ngọt ngào sâu lắng của các làm điệu, các mái hò của quê hương xứ sở. Cho đến khi ông Trương Gà, vững vàng trong làng dân ca truyền thống trong các buổi đối đáp hò hát, đặc biệt trong vai trò cái hò các điệu hò dân giã phục vụ các cuộc lễ tín ngưỡng ở địa phương: Lễ cúng tế lăng cá voi, miếu âm hồn, miếu ông Nghị, lễ xuân thủ cầu yên đầu năm, lễ cầu mùa, cầu cho trời yên biển lặng, nghề biển được nhiều tôm, cá,…

Câu hò dân gian cứ vậy, say sưa lôi cuốn, từ phục vụ các cuộc lễ tín ngưỡng sang phục vụ nhu cầu thưởng thức, câu hò tự nhiên mà say sưa, cuốn hút, kéo từ đêm này sang đêm khác.

Để người dân Bảo Ninh, Đồng Hới nhớ mãi hình ảnh người nghệ nhân dân giáng vóc khỏe mạnh của một ngư dân, lại có giọng hát ca ngọt ngào, thanh thót, truyền cảm của người nghệ nhân. Hát trong các cuộc lễ hội, hát trong các cuộc đối đáp nam nữ, lời ca phong phú, sâu lắng, ca ngợi quê hương, xóm làng, ca ngợi con người làng biển Bảo Ninh, Đồng Hới.

Nguyễn Như