Bức huyết thư của người cán bộ Thị ủy Đồng Hới

In bài Gửi

Xem với cỡ chữ : A- A A+

Trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược, đồng chí Quách Xuân Kỳ tại thời điểm tháng 4 năm 1949, là Bí thư Thị ủy Đồng Hới. Đó cũng là thời điểm địch tăng cường lùng sục, tìm kiếm bắt bớ các đồng chí lãnh đạo, đảng viên và quần chúng cách mạng.

Một ngày cuối tháng 4/1949, quân địch ở đồn Thuận Lý và đồn sân bay Đồng Hới phối hợp kéo về bao vây thôn Phú Hội, nơi có các đồng chí Quách Xuân Kỳ và đồng chí Nguyễn Quyền - Bí thư Chi bộ xã Hưng Ninh đang hoạt động bí mật. Địch xăm hầm bí mật, bắt được hai đồng chí. Chúng trói quặt tay hai đồng chí ra sau lưng, đánh đập tra khảo rất dã man, rồi cho xe chở thẳng về nhà lao Đồng Hới để tra tấn, khai thác. Ngày 26/5/1949 địch đưa đồng chí Nguyễn Quyền và ba đồng chí khác lên chặt đầu tại cồn Quán Hàu, rồi đem treo ở thôn Vĩnh Tuy để uy hiếp tinh thần dân chúng. Ba tháng sau, địch quyết định đem Quách Xuân kỳ ra xử bắn ở Hoàn Lão.

Anh Quách Xuân Kỳ quê ở thôn Hoàn Lão, xã Trung Trạch, huyện Bố Trạch. Thời niên thiếu anh vốn là một học trò thông minh, cương trực. Đầu năm 1944, anh về làng tham gia hoạt động trong tổ chức Việt Minh, là một cán bộ Việt Minh xuất sắc. Sau ngày Cách mạng tháng Tám bùng nổ, anh được cử vào Ủy ban khởi nghĩa Huyện. Anh được kết nạp vào Đảng năm 1946, sau đó được bầu làm Bí thư Chi bộ, rồi làm Bí thư Huyện Đoàn Thanh niên cứu quốc huyện Bố Trạch.

Càng hoạt động càng đúc rút được thêm nhiều kinh nghiệm, đến năm 1948 anh được bầu làm Bí thư Huyện ủy Bố Trạch. Giữa năm 1949, theo yêu cầu công tác, anh được Tỉnh ủy Quảng Bình điều vào làm Bí thư Thị ủy Đồng Hới... Không may bị địch bắt ở thôn Phú Hội, bị giam trong nhà lao Đồng Hới, anh bị địch tra tấn đủ mọi cực hình, hết đánh đập đến dụ dỗ, song anh vẫn một lòng giử vững khí tiết cách mạng. Bị địch nhốt trong xà lim, anh vẫn tìm các liên lạc được với bên ngoài, tập hợp được những đồng chí trung kiên trong tù, củng cố lại Chi bộ. Được Tỉnh ủy đồng ý, anh tổ chức lại Chi bộ nhà lao và trực tiếp làm Bí thư Chi bộ này.

Địch đã tìm đủ mọi cách lung lạc, mua chuộc anh,nhưng không thể nào lung lạc được lập trường của người cán bộ cộng sản. Cuối cùng, địch quyết định đưa anh đi xử bắn...Quách Xuân Kỳ đã biết địch sắp xử bắn anh, nhưng anh vẫn thản nhiên lãnh đạo Chi bộ nhà lao, cùng các đảng viên và quần chúng giử vững tinh thần đấu tranh cách mạng. Anh đã dùng mẻ chai chích máu mình, viết thư gữi lên chiến khu...

Cuốn Lịch sử Đảng bộ Đồng Hới 1930-1975 (Tái bản lần thứ nhất – BCH Đảng bộ Đồng Hới - 1977) đã ghi lại nguyên văn Bức huyết thư tâm huyết của người Bí thư Thị ủy trung thành (Thư đề gữi cho người bạn chiến đấu có tên là H – , về sau là Thiếu tướng quân đội nhân dân Việt Nam Phan Khắc Hy) :

“H. ơi !

Đã hai tháng rồi, Kỳ nằm xà lim Đồng Hới. Trong đau thương nhớ tiếc những ngày qua và những ngày xưa. ... ! N’et ce pa?( Có phải không ) khi bắt tay vào việc, chúng ta đã nghỉ đến cái chết và chúng ta đã mĩm cười. Khẩu hiệu “Trước khi chết một phút vẫn cười”, ta vẫn thường nhắc, cho nên sống từng ngày chờ chết, Kỳ vẫn thanh thản như thường. Bị tra tấn nhiều rồi, giờ còn đợi thứ tra tấn cuối cùng: Chết. Có nhiều ý nghỉ hay lắm H. ạ.! Mấy hôm trước đây, các anh Q.P.T.Đ và hai ba du kích đã hiên ngang nhận cái chết. Nhìn họ ra đi, Kỳ cảm thấy như mất một cái gì đẹp đẽ trong những ngày thiếu thốn ... Đến phút cuối cùng vẫn học, vẫn chiến đấu . Kỳ đã học thêm tiếng Pháp, nghiền ngẫm thêm về các Đảng chính trị, các tôn giáo, vẫn tìm cách tiến tới lãnh đạo nhà lao.

Thôi mệt quá, phải dùng nhiều máu quá rồi. H nói với các anh ở Tỉnh và T, và các anh chị, Kỳ có lời chào quyết thắng.

Ngày 9 tháng 7 năm 1949”.

Hai ngày sau, khi Bức huyết thư của người Bí thư Thị ủy lên tới chiến khu, ngày 11/7/ 1949, giặc Pháp đưa Quách Xuân Kỳ đi hành quyết..

Trên đường đi từ Đồng Hới ra Hoàn Lão, anh bình tĩnh trìu mến nhìn lại thôn xóm quê hương thân yêu ...Trước mũi súng quân thù, anh hiên ngang hát vang Bài hát Quốc tế ca. Rồi anh hô to :

- Đảng Công sản Đông dương muôn năm !

- Hồ Chí Minh muôn năm !

- Đá đảo thực dân Pháp !

Quách Xuân Kỳ ngã xuống trên mảnh đất quê hương khi anh vừa tròn hai mươi ba tuổi, để lại tấm gương trung kiên của người cán bộ Đảng trong lòng Đảng bộ và nhân dân Đồng Hới chúng ta.

Nguyễn Như