Ngày 18 tháng 8 năm 1954, thị xã Đồng Hới hoàn toàn giải phóng khỏi ách đô hộ của thực dân Pháp. Cuộc kháng chiến trường kỳ chống thực dân Pháp xâm lược của nhân dân thị xã Đồng Hới, nhân dân Quảng Bình, kết thúc thắng lợi vẻ vang.

Vào lúc 15 giờ ngày 18 tháng 8 năm 1954, những tên lính viễn chinh xâm lược Pháp cuối cùng bước xuống tàu theo đường biển cửa Nhật Lệ, rời khỏi thành phố Đồng Hới. Cùng lúc đó, nhân dân thị xã và các vùng lân cận đổ dồn về Quảng Bình Quan đón chào bộ đội cụ Hồ từ phía Đức Ninh tiến vào tiếp quản thị xã. Trung đoàn chủ lực 270, các đơn vị bộ đội thuộc tỉnh đội Quảng Bình, từng khối chiến sỹ uy nghiêm đội hình tiến vào trung tâm thị xã tỉnh lỵ. Chiến sỹ niềm nở vẩy chào nhân dân hai bên đường. Cả thị xã rợp màu cờ đỏ sao vàng. Nón mủ cũng tung lên. Những giọt nước mắt nóng hổi trên những khuôn mặt rạng rỡ. Lá cờ Tổ quốc cở lớn phấp phới tung bay trước trụ sở uỷ ban quân chính thị xã, báo hiệu lực lượng ta đã tiếp quản hoàn toàn thị xã Đồng Hới.

Nhớ lại sáng 27 tháng 3 năm 1947, quân Pháp đổ bộ vào cửa Nhật Lệ, đánh chiếm thị xã Đồng Hới lần thứ 2. Cho đến lúc Đồng Hới hoàn toàn giải phóng, thời gian đúng 7 năm 4 tháng 22 ngày người dân Đồng Hới sống dưới mũi súng quân xâm lược. Như vậy, Đồng Hới có vinh dự mang sứ mạng là nơi khởi đầu và nơi kết thúc cuộc kháng chiến trường kỳ 9 năm chống pháp trên đất Quảng Bình.

Đêm 18 tháng 8 năm 1954, cả Đồng Hới thức rất khuya trong nổi niềm vui sướng lớn lao. Ánh đèn dầu lấp lánh tầng cao tầng thấp bên tê dãi cát Bảo Ninh, lấp lánh trong những thuyền chài người dân Phú Thượng dọc bờ sông Nhật Lệ

Tháng 8. Người Đồng Hới có những niềm vui, niềm vui ngày giải phóng, ngày hoà bình lâp lại, có niềm vui tự hào kỷ niệm cuộc khởi nghĩa Giành Chính quyền về tay nhân dân tháng 8 năm 1945. Ngày 5 tháng 8 năm 1964 cùng với quân và dân cả nước, Đồng Hới kỷ niệm ngày mở đầu cuộc chiến đấu chống chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ ra miền Bắc.

Đồng Hới thị xã nhỏ bé bên dòng Nhật Lệ, theo dòng thời gian, ghi lại những trang sử vẻ vang trong suốt chiều dài cuộc đấu tranh dựng nước và giữ nước của dân tộc, đã chiến thắng hai đế quốc to là Pháp và Mỹ, lập lại hoà bình trên quê hương, ngày nay chiến thắng cả nghèo nàn và lạc hậu, xây dựng Đồng Hới ngày càng giàu đẹp từ chính mảnh đất quê hương mình, từ chính đôi bàn tay và khối óc của người Đồng Hới. Để rồi, từ một thị xã khiêm nhường, bình lặng, vươn lên giàu có . Hiện tại với đường lối đổi mới của Đảng, với cơ chế kinh tế mở, tạo nên một sự đổi thay toàn diện, đạt tới tầm thành phố, Đồng Hới lột xác một thị xã củ xưa, biến thành một thành phố trẻ trung, đầy hứa hẹn, kể từ mốc lịch sử 16 tháng 8 năm 2004. Đồng Hới được công nhận là thành phố, một mốc lịch sử đáng ghi nhớ trong quá trình phát triển toàn diện của thành phố nơi cửa biển này.

Đồng Hới bây giờ, thời điểm kỷ niệm 55 năm giải phóng, 20 tái tập tỉnh lỵ Quảng Bình, 5 năm lên cấp thành phố, là một Đồng Hới nguy nga với những toà nhà tầng cao tầng thấp, những con đường lớn dọc ngang tấp nập người xe, những chiếc cầu mang tầm thế kỷ nối đôi bờ sông Nhật Lệ, những khu du lịch sinh thái biển nổi tiếng… những cột tháp truyền hình, tháp dẫn sóng viễn thông thời công nghệ thông tin hiện đại. Đồng Hới bây giờ không khí thị thành rộn ràng đến tận khắp các vùng thôn quê ngoại thành.

Đồng Hới vẫn nguyên vẹn chiều sâu của cuộc sống đầy bản sắc. Lễ hội vùng cửa lạch Nhật Lệ của ngư dân Đồng Hới, vẫn lưu giữ nét sinh hoạt truyền thống. Các nghi lễ Xuân Thủ kỳ yên đầu năm mới, lễ cầu mùa, lễ Rằm tháng bảy xá tội vong nhân, đầy tính nhân đạo, cùng với phần hội trong các cuộc lễ, đầy bản sắc và truyền thống. Hội bơi trải Lục niên cảnh độ xưa, nay được tổ chức với ý nghĩa lớn, kỷ niệm Cách mạng tháng 8 và Quốc khánh 2 tháng 9 hàng năm, cùng các sinh hoạt văn nghệ  dân gian múa bông, chèo cạn truyền thống, bên cạnh phong trào ca hát quần chúng sôi nổi và rộng khắp, Đồng Hới giữ nguyên vẹn các món ẩm thực xưa nay, món ăn uống từ các nguyên liệu nông,thuỷ sản là đặc sản ruộng và biển Đồng Hới, giữ nguyên nghề chế biến hải sản truyền thống nên những thực phẩm đặc sản của biển, của người dân Đồng Hới.

            Năm năm lên cấp thành phố, Đồng Hới giữ lại cho mình những nét rất riêng, cổ xưa, bản sắc, một thị xã kiên cường chống giặc ngoại xâm cần cù sáng tạo trong lao động sản xuất xây dựng quê hương. Thành phố sung sức trong thời kỳ đổi mới, thế mạnh tiềm năng được khơi dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết, từ một nền kinh tế toàn diện, đúng hướng, dưới sự  lãnh đạo của Đảng,có sự quản lý của Nhà nước, trong khi những vốn liếng tài sản về đời  sống tinh thần xưa nay người Đồng Hới xây dựng nên, vẫn được lưu giữ phát huy.

                                                                                                                 Nguyễn  Như