Xin nêu gương những người phụ nữ điển hình của mảnh đất Bảo Ninh, thành phố Đồng Hới, một mảnh đất bình thường nhưng chứa đựng nhiều kỳ tích đáng tôn trọng.

             Trước hết, nói về bà mẹ Nguyễn Thị Tẹo. Bà sinh ra ở làng Trung Bính vào trước năm 1890. Bà là mẹ của hai liệt sỹ chống Pháp nổi tiếng Phạm Khuông Tương và Phạm Dụng Hanh. Chồng bà là ông Phạm Minh Triết, một lương y nổi tiềng thời phong kiến nhà Nguyễn. Ông là người đức độ, thương dân, yêu nước. Triều đình mời ông vào kinh đô làm ngự y nhưng ông không đi mà ở nhà chữa bệnh cho dân là cái đạo ở đời. Còn bà thì buôn bán lặt vặt để nuôi con, là người phụ nữ hiền đức và đảm đang.

             Bà còn có người con gái đầu là Phạm Thị Bê, lấy chồng là Đặng Sỹ Khả người Huế, là chiến sỹ cách mạng thời 1930-1931.

              Sinh ra trong một gia đình như thế cho nên hai anh em Phạm Khuông Tương và Phạm Dụng Hanh sớm giác ngộ cách mạng, bỏ học để đi làm cách mạng và đã có nhiều thành tích đánh giặc, đã hy sinh anh dũng lúc còn trẻ. Phạm Khuông Tương và Phạm Dụng Hanh đã được đề nghị Nhà nước truy phong danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, Phạm Dụng Hanh đã được Nhà nước công nhận, còn Phạm Khuông Tương hiện nay đang được xét.

            Thứ hai là bà Nguyễn Thị Suốt, sinh năm 1905. Bà là một người rất nghèo, lúc nhỏ phải đi ở, lớn lên lấy chồng nghèo, phải đi ở vú, sau đó làm nghề chèo đò ngang qua sông Nhật Lệ.

             Ngày 7/2/1965, giặc Mỹ điên cuồng đánh phá Đồng Hới và Bảo Ninh. Dưới làn mưa bom bão đạn, mẹ đã anh dũng chèo đò vượt sông đưa bộ đội, cán bộ, súng đạn qua sông. Thật là một kỳ tích đối với một bà mẹ 60 tuổi lúc đó đã chèo đò qua sông rộng đến 64 lần trong mưa bom bão đạn, chiến thắng cái chết, phục vụ bộ đội chiến đấu kịp thời

              Bà Nguyễn thị Suốt đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh Hùng Lao động. Năm 1966, bà được ra Hà Nội dự Đại hội Thi đua Toàn quốc, đã được gặp Bác Hồ và đã được chụp ảnh chung với Người. Bà đã bị bom đạn Mỹ sát hại trong một chuyến đi từ Đồng Sơn về nhà, được công nhận là Liệt sỹ.

             Ba là bà Trần Thị Nghêu ở thôn Sa Động. Bà có ba người con là Liệt sỹ chống Mỹ cứu nước là Trương Cay, Trương A và Trương Ớt. Bà đã mất cách đây hơn 10 năm. Bà đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu Bà Mẹ Việt Nam Anh Hùng.

             Bốn là bà Nhuyễn Thị Khíu, sinh năm 1932 quê ở thôn Mỹ Cảnh, là một thôn làm nghề đánh cá biển. Trong phong trào hợp tác hóa nông thôn, bà đã đề nghị xã cho chị em phụ nữ ra khơi đánh cá và bà là người đầu tiên cùng với một số chị em khác trở thành xã viên HTX Đánh cá nữ. Dần dần, bà đã trở thành đội trưởng một Đội nữ đánh cá, sánh vai cùng nam giới đánh bắt hải sản, cung cấp sản phẩm cho xã hội và bộ đội. Đó là Đội Đánh cá nữ Minh Khai.

              Năm 1965, giặc Mỹ đánh phá ác liệt, bà vẫn anh dũng đưa đội mình ra khơi đánh cá, bám biển sản xuất. Có một lần, thuyền bạn bị máy bay Mỹ bắn trọng thương, bà đề nghị cho thuyền mình đến cứu, bất chấp có người phản đối vì sợ sẽ bị chết cả hai thuyền. Với tinh thần trách nhiệm và tình đồng đội, bà đã cứu được thuyền bạn và đưa vào bờ cấp cứu khẩn trương. Lại có lần, thuyền bà bị bắn gãy cột buồm, chị em xã viên đề nghị hạ cột buồm cho thuyền về, bà vẫn khảng khái anh dũng khắc phục bám biển sản xuất.

            Với ý chí anh dũng, sống chết vì tập thể, bám biển sản xuất dưới mưa bom bão đạn Mỹ, bà đã được nhà nước tặng thưởng danh hiệu "Anh hùng Lao động chống Mỹ cứu nước" của ngành thủy sản năm 1966 và đã được vinh dự cùng Mẹ Suốt ra Hà Nội dự Đại hội Thi đua Toàn quốc, được gặp Bác Hồ và chụp ảnh chung với Người.

            Năm là bà Hoàng Thị Quyến, sinh năm 1918, người làng Trung Bính, hoạt động cách mạng thời Tiền Khởi nghĩa, làm giao thông liên lạc của xã Trường Sa (tức Bảo Ninh). Mặc dù trong những hoàn cảnh khó khăn, ác liệt do kẻ thù khống chế, bà vẫn hoàn thành nhiệm vụ chuyển giao tài liệu, liên lạc an toàn cho nhóm thanh niên xã hoạt động cách mạng, gây cơ sở của Đảng ở địa phương tiến tới cuộc Tổng Khởi nghĩa thành công.

             Năm 1954, sau khi hòa bình lập lại, bà được ra Hà Nội công tác và nghỉ hưu.

            Trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, xã Bảo Ninh có ba đơn vị nữ dân quân, đó là:

             Trung đội "Nữ 15 tháng 7", do chị Nguyễn Thị Xảo làm Trung đội trưởng đã có nhiều thành tích đánh Mỹ. Đặc biệt, chị Nguyễn Thị Xảo có rất nhiều thành tích, được nhân dân đánh giá cao.

             Trung đội nữ Dân quân HTX Muối, do chị Hoàng Thị Thím làm Trung đội trưởng, là Trung đội nữ cao xạ 12 ly 7. Chị Thím còn là Xã đội phó Dân quân tự vệ xã Bảo Ninh. Ngày 14/12/1967, Trung đội đã bắn rơi 1 máy bay F4H của Mỹ và phối hợp với đơn vị C.300 của quân đội bắn rơi 1 chiếc khác.

Trong Trung đội này, chị Phạm Thị Đa cũng có nhiều thành tích điển hình. Nhiệm vụ của đơn vị là sản xuất muối, chiến đấu đánh máy bay Mỹ và chống bom từ trường. Trong điều kiện chiến tranh ác liệt, đơn vị vẫn bám đồng sản xuất muối cung cấp cho quân dân và các cơ quan.

             Đại đội pháo binh 75 ly do chị Nguyễn Thị Cát làm Đại đội trưởng. Hai Đại đội phó là Nguyễn Thị Nga và Nguyễn Thị Nên. Trong chiến đấu, Đại đội đã bắn cháy một tàu chiến Mỹ và bắn bị thương một số chiếc khác.

            Để động viên, cổ vũ các chị lập được nhiều thành tích, Bác Hồ đã gửi tặng huy hiệu của Bác cho 7 chị: Hoàng Thị Thím, Nguyễn Thị Gái, Phạm Thị Đa, Nguyễn Thị Bi, Nguyễn Thị Thừa, Đào Thị Phở và Nguyễn Thị Lù.

Ba đơn vị đó là ba tập thể nữ đầy tính trung kiên, anh dũng và lòng yêu nước nồng nàn, không hề tỏ ra thua kém nam giới trong việc đánh giặc giữ nước, thật đáng ca ngợi biết bao!

            Xã Bảo Ninh là đơn vị đã có nhiều thành tích trong hai cuộc chiến tranh giữ nước vĩ đại của dân tộc. Những bà mẹ, người chị của xã đã rất xứng đáng với quê hương, rất điển hình cho "Người Phụ nữ Việt Nam anh hùng, trung hậu, đảm đang".

                                                                                                     Ngọc Hiên Hiên