Hương Bài Đức Ninh

Print Send

Font size : A- A A+

Chưa đầy một tháng nữa là đến tết Nguyên Đán Bính Thân, đây cũng là thời kỳ hoạt động cao điểm của một số ngành nghề phục vụ tết, trong đó có nghề làm hương. Đức Ninh, địa phương hiện đang có nhiều người theo nghề này nhất ở thành phố Đồng Hới, những ngày này, bà con làm hương đã huy động nhân lực, tranh thủ thời tiết thuận lợi để tăng khối lượng công việc gấp hai, ba lần so với ngày thường.

Trong xưởng sản xuất của gia đình ở thôn Đức Điền, xã Đức Ninh, vợ chồng anh Lưu Đức Dân miệt mài làm việc, mỗi người một công đoạn, lặng lẽ, nhưng hiệu quả. Anh theo nghề làm hương đã hơn 20 năm, trước đây bố mẹ anh sản xuất theo kiểu thủ công truyền thống. Sau khi chính thức tiếp quản công việc, anh chủ động đi học hỏi những làng nghề làm hương nổi tiếng ở các tỉnh phía Bắc, chắt lọc những gì phù hợp với tình hình, điều kiện thực tế ở địa phương để áp dụng. Trở về quê hương, anh đầu tư hơn 100 triệu đồng mua sắm máy móc, mở rộng nhà xưởng và bắt đầu sản xuất với quy mô lớn hơn. Các sản phẩm hương que, hương thẻ của cơ sở anh ngày càng được người tiêu dùng trên địa bàn ưa chuộng bởi đặc tính ít khói, ít bụi và có mùi thơm dễ chịu. Anh cho biết trung bình mỗi ngày hai vợ chồng làm được 20.000 que, dịp tết thì gấp đôi. Sau khi trừ hết chi phí, mỗi năm thu lãi trên 100 triệu đồng.

Năm nay bước sang tuổi 80, nhưng ông Lê Văn Nhỏ ở thôn Đức Phong vẫn chưa chịu nghỉ ngơi. Nghề làm hương đã gắn bó với ông suốt mấy chục năm qua. Sản phẩm chính của cơ sở ông là hương Bài, loại hương làm từ cây Hương Bài. Đây là cây thân thảo, cao khoảng trên dưới 40cm, mọc nhiều ở rừng tự nhiên, thân, lá, rễ của loại cây này có mùi thơm đặc trưng. Để chủ động nguyên liệu sản xuất quanh năm, Ông phải đi thu mua cây hương bài khắp nơi trong tỉnh. Từ các vùng rừng núi Lệ Thủy cho đến Minh Hóa, Tuyên Hóa đều có dấu chân ông Nhỏ.. Ông cho biết, cây hương bài sau khi thu mua về sẽ phơi khô, chặt nhỏ và xay mịn để trở thành bột làm hương. Tăm tre được vuốt keo rồi lăn qua bột hương, hương làm ra phơi khô dưới nắng, nếu nắng to chỉ cần phơi một ngày, còn không thì 2 đến 3 ngày là dùng được.Trung bình mỗi năm ông Nhỏ sản xuất 5 tấn nguyên liệu, thu nhập của hai vợ chồng khoảng 5 triệu đồng mỗi tháng, vào mùa cao điểm là tháng chạp thu nhập trên 30 triệu. Chia sẻ về kinh nghiệm làm nghề, ông Nhỏ bộc bạch: “Tui không có bí quyết gì dấu diếm, hương của nhà làm ra hoàn toàn từ bột hương bài, không pha trộn thêm bất cứ hương liệu gì. Hương thơm tự nhiên, bà con thấy thơm tự tìm đến mua chứ tui cũng không chú trọng quảng cáo sản phẩm…”

Bên cạnh những hộ sản xuất với quy mô lớn như anh Dân, ông Nhỏ... khá nhiều gia đình ở Đức Ninh đã kết hợp làm hương như một nghề phụ để tăng thu nhập. Chỉ với một cái máy làm hương có giá chưa đến 5 triệu đồng chị Lê Thị Châu ở thôn Giao Tế có thể tranh thủ những lúc nông nhàn làm thêm hương để bán cho bà con trong vùng vào các dịp rằm, 30, mồng một, tết Nguyên Đán. Đến Đức Ninh, dễ dàng bắt gặp hình ảnh cả gia đình cùng làm hương, đủ mọi độ tuổi, từ người già, trung niên cho đến trẻ nhỏ. Nhưng công việc không vì thế mà trở nên đơn giản, chỉ khi tham gia, mới thấy hết những khó khăn, vất vả của nghề. Bởi người làm hương luôn ở trong một không gian đầy bụi hương, rất dễ làm đầu óc căng thẳng đòi hỏi phải chuyên tâm, kiên nhẫn, chịu khó. Riêng công đoạn pha chế nguyên liệu thì chỉ những người có kinh nghiệm mới có thể làm được. Tùy vào mỗi gia đình mà có cách pha chế tỷ lệ khác nhau, tạo nên những bí quyết riêng. Nghề làm hương liên quan đến thế giới tâm linh, cái “Tâm” làm nghề không cho phép làm cẩu thả, làm gian dối kém chất lượng. Bán sản phẩm ra thị trường chủ yếu lấy công làm lãi vì vậy theo được nghề phải là những người chịu khó…

Không ai biết chính xác nghề làm hương ở Đức Ninh ra đời từ lúc nào, nhưng người có thâm niên trong nghề này cũng hơn 30 năm. Trải qua những thăng trầm của nghề, từ làm thủ công thô sơ đến máy móc hiện đại, hiện nay ở Đức Ninh có trên 20 hộ vẫn duy trì nghề làm hương. Có khác nhau về quy mô sản xuất nhưng sản phẩm chính của những người làm hương ở đây chủ yếu là hương Bài. Bà con chỉ sử dụng hoàn toàn bột hương bài, không pha thêm hóa chất, và phơi nắng tự nhiên nên hương Đức Ninh có mùi thơm nhẹ nhàng thanh khiết, không độc hại. Ngoài việc thu mua nguyên liệu từ các nơi, một số hộ còn trồng cây hương bài tại gia đình để chủ động nguồn nguyên liệu. Chi hội làm hương của xã cũng đã được thành lập, tập hợp những người làm nghề, cùng trao đổi kinh nghiệm, giúp đỡ, hỗ trợ nhau trong quá trình sản xuất. Ông Đặng Minh Hùng, Chi hội trưởng chi hội làm hương xã Đức Ninh cho biết: “ Chúng tôi đang xúc tiến việc thành lập tổ hợp tác sản xuất hương Đức Ninh. Trước tiên là chọn 10 hộ chuyên làm nghề sau đó mới nhân rộng ra toàn chi hội. Vào tổ hợp tác, các thành viên sẽ có điều kiện tiếp cận với các nguồn vốn vay ưu đãi để đầu tư mở rộng cơ sở sản xuất, phát triển thị trường tiêu thụ…Chúng tôi quyết tâm xây dựng được một thương hiệu riêng cho hương bài của Đức Ninh”.

Với tín ngưỡng thờ cúng ông bà tổ tiên, từ bao đời nay, những nén hương thơm luôn là thứ không thể thiếu trong nhiều gia đình người Việt, đặc biệt mỗi dịp tết đến xuân về. Nghề làm hương cũng vì vậy mà luôn được duy trì, phát triển. Tuy chưa thể so sánh với các làng nghề nổi tiếng trong nước, nhưng nghề làm hương ở Đức Ninh đã tồn tại suốt mấy chục năm qua một cách âm thầm, bền bỉ. Dù là nghề chính hay phụ, thì mỗi một người làm hương đều trân trọng, giữ gìn và có ý thức truyền nghề cho con cháu. Đây chính là nét đẹp trong đời sống lao động của người dân Đức Ninh, rất cần được phát huy.

Ly Na