Trong lịch sử hình thành và phát triển của tỉnh Quảng Bình, danh xưng Đồng Hới ra đời cách đây tròn 80 năm khi chính quyền Pháp ở Đông Dương cắt 7 làng nội thị thuộc phủ Quảng Ninh để thành lập đơn vị hành chính thị xã trực thuộc cấp tỉnh. Với diện tích tự nhiên gần 156 km2, Đồng Hới là vùng đất sơn thủy hữu tình, có bề dày truyền thống lịch sử, văn hóa và cách mạng. Suốt dọc chiều dài dải đất hình chữ S, có lẽ không nơi nào chịu sự khắc nghiệt của thiên tai và hậu quả chiến tranh nặng nề nhưng lại được thiên nhiên ưu đãi nhiều yếu tố thuận lợi về vị trí, cảnh quan, môi trường làm cơ sở, điều kiện quan trọng cho phát triển như Đồng Hới, Quảng Bình. Sau 30 năm tái lập tỉnh, với quyết tâm thoát nghèo, Đồng Hới đã nỗ lực, không ngừng bứt phá vươn lên để trở thành một đô thị hiện đại, năng động, xứng đáng là trung tâm chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội của tỉnh Quảng Bình.

Ngày trở về với địa giới cũ, trong tình hình chung của đất nước những năm đầu thời kỳ đổi mới, khó khăn của một tỉnh mới tái lập như Quảng Bình càng chồng chất: Điểm xuất phát của nền kinh tế của tỉnh nói chung và thị xã  tỉnh lỵ nói riêng còn thấp, sản xuất đình trệ; Hạ tầng cơ sở yếu kém. Thiên tai khắc nghiệt; hậu quả chiến tranh để lại khá nặng nề …

Với tinh thần:" Vì cả tỉnh, với cả tỉnh", phát huy truyền thống“quê hương 2 giỏi”, đảng bộ, chính quyền và người dân thị xã Đồng Hới ngày đó đã đoàn kết, chung lưng đấu cật, mở rộng tấm lòng tương thân tương ái, vừa tạo điều kiện thuận lợi về mọi mặt cho các cơ quan cấp tỉnh nhanh chóng ổn định nơi làm việc và giải quyết nơi ăn, chốn ở cho gần 2 vạn người từ Huế trở về, vừa đẩy mạnh sản xuất, thay đổi cơ cấu kinh tế để thực hiện chuyển hướng từ chức năng một khu công nghiệp ở phía bắc tỉnh Bình Trị Thiên cũ sang chức năng mới là thị xã trung tâm tỉnh lỵ Quảng Bình.

Chính sự đồng thuận của ý Đảng- lòng dân là cội nguồn sức mạnh để người sở tại và người trở về đoàn kết, vượt qua khó khăn, nỗ lực xây dựng lại quê hương đàng hoàng hơn, to đẹp hơn. Dưới sự lãnh đạo của Tỉnh ủy Quảng Bình, từ một thị xã nhỏ tưởng chừng như “ngủ quên cùng ký ức chiến tranh”, Đồng Hới đã từng ngày hồi sinh, phát triển và làm nên kỳ tích: trở thành thành phố đô thị loại 3 rồi loại 2 trực thuộc tỉnh! Với những bứt phá vượt bậc trên tất cả các lĩnh vực, Đồng Hới vinh dự được Nhà nước tặng thưởng nhiều danh hiệu cao quý: Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân, huân chương độc lập hạng Ba, huân chương độc lập hạng Nhì! Đồng Hới hôm nay đã mang diện mạo mới, tầm vóc mới của một đô thị năng động, hiện đại bên dòng sông Nhật Lệ.

Trở thành trung tâm tỉnh lỵ, Đồng Hới như một công trường lớn sôi động các hoạt động xây dựng, nâng cấp và chỉnh trang đô thị. Cùng với việc điều chỉnh quy hoạch chung đến năm 2020, vùng phụ cận đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2035 theo hướng đồng bộ, hiện đại, thành phố đã ban hành và tổ chức thực hiện các quy định, quy chế về quản lý kiến trúc đô thị... Đến nay, nhiều công trình trọng điểm và cơ sở hạ tầng kỹ thuật, xã hội trên địa bàn đã được xây dựng, quản lý và khai thác tốt, tạo điểm nhấn cho thành phố như: Sân bay Đồng Hới, Cầu Nhật Lệ I, Nhật Lệ II, Quảng trường biển, Công viên Nhật Lệ, Dự án vệ sinh môi trường, các khu thương mại, các khu đô thị mới, hệ thống giao thông, bệnh viện, trường học, bưu chính viễn thông...

Hiện thành phố có trên 520 km đường giao thông nội thị được nhựa hoá, bê tông hoá. Tổng diện tích vỉa hè được lát gạch đạt gần 300 ngàn m2. Tỷ lệ đường phố chính khu vực nội thị được chiếu sáng đạt 100%; Tỷ lệ hộ dân dùng nước sạch và hợp vệ sinh đạt 99%; tỷ lệ rác và các chất thải rắn được thu gom, xử lý đạt 95%; đất cây xanh công cộng khu vực nội thị đạt tỷ lệ 9m2/ người. Rất nhiều năm, Đồng Hới được Hiệp hội các đô thị Việt Nam bình chọn là đô thị xuất sắc trong phong trào xây dựng đô thị xanh- sạch- đẹp.

 Dấu ấn đậm nét trên lĩnh vực kinh tế mà thành phố tạo được là sự thay đổi cơ cấu sản xuất theo hướng tăng tỷ trọng thương mại- dịch vụ, công nghiệp- tiểu thủ công nghiệp, giảm sản xuất nông nghiệp. Đến năm 2018, tổng mức bán lẻ hàng hóa của Đồng Hới đạt trên 9.260 tỷ đồng, tăng gấp 18 lần so với năm 1990; giá trị sản xuất CN- TTCN thực hiện gần  2.930 tỷ đồng, tăng gấp 19 lần và nông- lâm, thủy sản đạt 575 tỷ đồng, tăng hơn 5,8 lần. Du lịch Đồng Hới dần khẳng định vị trí là ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương. Từ năm 2004, khi Vườn quốc gia Phong Nha- Kẻ Bàng được Unesco công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới và Đồng Hới trở thành thành phố đô thị loại 3, cánh cửa du lịch Quảng Bình nói chung, Đồng Hới nói riêng bắt đầu rộng mở và ngày càng phát triển. Với nhiều di tích lịch sử, danh thắng, trong đó biển Nhật Lệ đã được tổ chức Kỷ lục Việt Nam xác lập là 1 trong 10 thắng cảnh du lịch biển hấp dẫn nhất Việt Nam, thành phố đã có chính sách ưu tiên, tạo điều kiện khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia phát triển các loại hình du lịch, dịch vụ để mời gọi và níu chân du khách; xây dựng nhiều chương trình kích cầu phát triển, quảng bá thương hiệu du lịch Đồng Hới trong tuyến du lịch Con đường di sản miền Trung và hành lang kinh tế Đông-Tây.

Thành phố hiện có trên 900 nhà hàng, cơ sở lưu trú với trên 4.750 phòng nghỉ; có 16 khách sạn đạt tiêu chuẩn từ 3 sao trở lên. Các dịch vụ như: bưu chính viễn thông, bảo hiểm, vận tải, tài chính- ngân hàng... đều phát triển mạnh. Năm 2018, Đồng Hới đã đón gần 1,3 triệu lượt khách trong nước và quốc tế, tăng gấp 6 lần so với thời điểm thành lập thành phố; doanh thu từ khách sạn, nhà hàng và dịch vụ du lịch đạt trên 930 tỷ đồng.

Bên cạnh thế mạnh về du lịch, Đồng Hới là địa phương có nền sản xuất phát triển khá toàn diện. Thành phố đã thực hiện quy hoạch tập trung các cụm công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp trên địa bàn vào 1 số xã, phường và các nhà máy lớn ở khu công nghiệp phía Bắc và Tây Bắc thành phố với tổng diện tích trên 46,5 ha. Tại đây, nhiều ngành nghề truyền thống, ngành nghề có lợi thế như: sản xuất vật liệu xây dựng, gốm sứ, mộc dân dụng và mỹ nghệ, dịch vụ cơ khí, cưa xẻ gỗ phát triển có quy mô hơn.

 Trong thực tế diện tích đất nông nghiệp ngày càng thu hẹp, thành phố đã chỉ đạo các địa phương đầu tư sản xuất theo hướng nông nghiệp công nghệ cao, an toàn cho sức khỏe người tiêu dùng và bảo vệ môi trường sinh thái. Cùng với các vùng rau an toàn ở Bảo Ninh, Đức Ninh, nhiều công ty, doanh nghiệp tiên phong trên lĩnh vực này bước đầu đã khẳng định thương hiệu thực phẩm sạch, được người tiêu dùng địa phương và cá tỉnh thành như: thành phố HCM, Hà Nội tin tưởng đón nhận.

Đặc biệt, là địa phương có hàng trăm tàu khai thác xa bờ công suất lớn, hàng năm ngư dân Đồng Hới  khai thác trên 10.000 tấn hải sản các loại cung cấp cho thị trường trong nước và xuất khẩu ra nước ngoài. Sau sự cố môi trường biển, ngư dân Đồng Hới đã mạnh dạn đầu tư ngư lưới cụ hiện đại, tích cực bám biển và tiếp tục duy trì, phát triển nghề chế biến hải sản truyền thống. Nhiều sản phẩm như mực khô, cá khô, nước mắm, ruốc... của người Đồng Hới đã khẳng định thương hiệu và có mặt khắp các tỉnh thành trong cả nước.

Với vai trò chủ thể trong các hoạt động, nhân dân thành phố Đồng Hới đã tích cực, tự giác hưởng ứng phong trào xây dựng nếp sống văn minh đô thị, xây dựng phường đạt chuẩn Văn minh đô thị, xã đạt chuẩn văn hóa nông thôn mới. Năm 2015, Đồng Hới là đơn vị đầu tiên của tỉnh có 100% xã đạt chuẩn nông thôn mới. Hiện nay, các xã nông thôn mới tiếp tục tập trung nâng cao chất lượng các tiêu chí để đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu. Đời sống vật chất, cảnh quan môi trường cũng như việc hưởng thụ các giá trị văn hóa, tinh thần của người dân Đồng Hới ngày càng được cải thiện, nâng cao.

Đồng Hới được biết đến là vùng đất của nhiều lễ hội truyền thống mang đậm dấu ấn vùng sông nước. Một trong những sản phẩm du lịch đặc sắc, ấn tượng đã tạo được thương hiệu của thành phố là Tuần Văn hoá- du lịch Đồng Hới. Tổ chức vào dịp kỷ niệm ngày thống nhất đất nước 30/4 và Quốc tế lao động 01/5 hàng năm, với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, nghệ thuật đa sắc màu đan xen giữa truyền thống và hiện đại, đậm chất văn hóa biển, Tuần Văn hóa- Du lịch Đồng Hới mang đến cho du khách những khám phá và trải nghiệm về vùng đất, con người và nét văn hóa của thành phố Hoa Hồng, qua đó góp phần bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống và quảng bá tiềm năng, thế mạnh phát triển du lịch.

Lĩnh vực y tế, giáo dục ở Đồng Hới được chăm lo từ tuyến cơ sở. 16/16 xã phường của thành phố đều đạt Bộ tiêu chí quốc gia về y tế giai đoạn 2010- 2020. Trên địa bàn có nhiều bệnh viện chất lượng cao với các thiết bị tiên tiến và đội ngũ cán bộ y tế giỏi, giàu kinh nghiệm phục vụ ngày càng tốt  hơn nhu cầu khám, chữa bệnh của người dân. Trong lĩnh vực giáo dục- đào tạo, cơ sở vật chất, trang thiết bị dạy học ở các cấp học đã đáp ứng yêu cầu chuẩn hóa, đồng bộ, kiên cố. Quy mô trường lớp phát triển đa dạng. Đồng Hới đang duy trì, củng cố và phát triển vững chắc kết quả phổ cập tiểu học, trung học cơ sở mức độ 3, xóa mù chữ mức độ 2 và đạt chuẩn phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ 5 tuổi. Hàng năm, Đồng Hới luôn là đơn vị dẫn đầu các huyện trong tỉnh về chất lượng giáo dục toàn diện và mũi nhọn.

Trên lĩnh vực quốc phòng an ninh, LLVT Đồng Hới đã tập trung nâng cao chất lượng tổng hợp và sức chiến đấu, ngăn chặn và làm thất bại mọi âm mưu, thủ đoạn của các thế lực thù địch, hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ quân sự quốc phòng hàng năm. Các biện pháp giảm thiểu tai nạn giao thông, bảo đảm an ninh trật tự thường xuyên được công an Đồng Hới triển khai, góp phần giữ vững an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, tạo điều kiện, môi trường thuận lợi, ổn định cho phát triển kinh tế- xã hội thành phố.

Gắn phát triển kinh tế với thực hiện an sinh xã hội, huy động nguồn lực từ các thành phần kinh tế và các chương trình, dự án, bình quân mỗi năm thành phố giải quyết việc làm cho trên 5.000 lao động; hàng chục hộ nghèo trên địa bàn được hỗ trợ để cải tạo, xây dựng lại nhà ở; hàng trăm hộ khó khăn được hỗ trợ vốn để phát triển sản xuất, cải thiện đời sống. Tỷ lệ hộ nghèo ở Đồng Hới giảm chỉ còn 0,7%.                       

Từ một đơn vị hành chính thị xã có 13 xã, phường với dân số hơn 8 vạn người vào năm 1990, Đồng Hới hôm nay là thành phố đô thị loại 2 gồm 16 xã, phường với gần 13,5 vạn người; Đảng bộ có 62 tổ chức cơ sở Đảng trực thuộc với trên 11.230 đảng viên. Vượt qua nhiều khó khăn, thách thức, Đồng Hới đã tạo  được bước phát triển toàn diện và vững chắc trên tất cả các lĩnh vực: kinh tế, văn hóa- xã hội, an ninh quốc phòng, thực hiện tốt vai trò trung tâm, động lực thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của tỉnh. 30 năm với 6 kỳ đại hội Đảng,  không ngừng nỗ lực học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, các thế hệ người Đồng Hới đã biến tình yêu quê hương và khát vọng xây dựng thành phố Hoa Hồng ngày càng giàu đẹp từng bước trở thành hiện thực.

 “Ta sẽ về xây Đồng Hới quê ta

Sẽ lại trồng hoa hồng trên lối cũ”…

                                                                                                 (Đồng Hới- Xuân Hoàng)

 30 năm sau cuộc trở về từ khúc ruột Bình Trị Thiên, đất mẹ Quảng Bình đã hồi sinh, phát triển và trở thành địa chỉ hấp dẫn trên con đường di sản miền Trung! Đồng Hới- phố nhỏ ngày xưa giờ là đô thị loại 2 trực thuộc tỉnh; và hoa hồng- loài hoa xinh đẹp mà kiên cường như người phố thị, ngày mỗi ngày đã lại ngát hương, khoe sắc trên từng tuyến phố, sân nhà!

30 năm tái lập tỉnh, Đồng Hới tròn 15 năm trong vai trò thành phố trung tâm tỉnh lỵ! Khát vọng hội nhập và phát triển đang đặt ra cho Đồng Hới những thời cơ và thách thức mới để tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí của đô thị loại II theo hướng bền vững, hiện đại và sớm trở thành thành phố du lịch, góp phần quan trọng vào sự nghiệp xây dựng, phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Quảng Bình!

Khoa Hồng