Theo thời gian và vòng quay của cuộc sống hiện đại, những thể thức trong đón Tết cổ truyền Việt Nam cũng có nhiều thay đổi. Nhưng dù hiện đại đến mức nào thì đối với gia đình Việt món mứt gừng, bánh chưng, bánh xoài…là những món ăn không thể thiếu trong những ngày Tết cổ truyền của dân tộc. Bởi đó chính là tinh hoa của hương vị Tết. Ở phường Đức Ninh Đông, thành phố Đồng Hới, vào mỗi dịp tết Nguyên đán, phụ nữ ở đây lại tất bật làm các món bánh, mứt dân dã. Công việc này không chỉ giúp chị em có thêm nguồn thu nhập mà còn góp phần gìn giữ  hương vị tết cổ truyền của dân tộc.

Mứt gừng-món được tiêu thụ nhiều nhất trong dịp tết, được khá nhiều chị em ở phường Đức Ninh Đông tập trung chế biến bắt đầu từ  tháng mười hai âm lịch. Nguyên liệu làm mứt gừng rất đơn giản chỉ gồm đường trắng và gừng tươi, tuy nhiên, để tạo ra thành phẩm đặc trưng, thơm ngon thì mỗi giai đoạn đều phải được thực hiện một cách tỉ mỉ, cẩn thận. Các chị đều chọn loại gừng trồng trên địa bàn, không được non hoặc già quá. Gừng được rửa sạch, cạo vỏ, bào thành từng lát mỏng và đem vào ngâm trong nước sạch có vắt chanh trong khoảng 30 phút. Tiếp đến, đem vào luộc và rửa sạch để chuyển qua công đoạn tiếp theo là rim gừng. Người làm phải dùng đũa đảo liên tục để đường không bị cháy gây mất màu sắc, mùi vị của mứt. Mứt gừng được hong khô tự nhiên nên luôn khô giòn, thơm ngon. Ai đã thưởng thức là trở thành khách quen, năm này qua năm khác.

Một loại bánh khá phổ biến được rất nhiều người dân ở các địa phương ưa chuộng là bánh xoài, cũng được nhiều chị ở Đức Ninh Đông duy trì và phát triển. Nổi tiếng với thâm niên hơn 20 năm trong nghề làm bánh xoài là bà Hoàng Thi Đơn ở tổ dân phố Diêm Trung. Ngày thường bà làm nông nhưng đến đầu tháng mười hai âm lịch bà tập trung con cháu làm bánh xoài, mứt gừng để bán. Món bánh xoài của bà Đơn phải đầy đủ các nguyên liệu, gồm bột khoai dong, trứng gà hoặc trứng vịt, bột nghệ, chanh, gừng tươi, sữa đặc, đường trắng.Trừ đánh bột, các công đoạn khác đều làm bằng tay. Sau khi nướng chín, bánh có màu vàng ruộm, lan tỏa hương vị đặc trưng của trứng rất hấp dẫn. Dịp tết gia đình bà Đơn sản xuất khoảng 1,5 tấn bánh xoài, 1tấn mứt gừng. Bà chủ yếu bán sĩ với giá 80.000đồng/kg bánh xoài, 70.000 đồng/kg mứt gừng. Bánh xoài của bà không chỉ được tiêu thụ các thị trường  trong tỉnh mà còn được nhiều khách hàng ở Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh đặt hàng.  Bà Hoàng Thị Đơn Chia sẻ: “ Năm nay cũng ngoài 60 tuổi rồi, con cháu muốn tui được nghỉ ngơi, an nhàn lúc tết đến, xuân về nhưng tui không muốn bỏ nghề. Công việc  bình dị, vất vả này đã theo tui mấy chục năm, đã ăn sâu vào trong máu thịt. Sang tháng chạp mà lò chưa đỏ, chưa ngào ngạt mùi mứt, mùi bánh, thì nhà không có không khí tết. Ngày trước  làm là vì cuộc sống mưu sinh, nhưng giờ đây khi cuộc sống đã đủ đầy hơn, tui vẫn cố gắng duy trì nghề cho con cháu, để giữ gìn hương vị tết  quê hương.

Ngày tết, thiếu gì thì thiếu nhưng không thể không có bánh chưng. Ở Đức Ninh Đông, có một gia đình nổi tiếng với nghề gói bánh chưng hơn 50 năm qua là gia đình của bà Hoàng Thị Tế, ở tổ dân phố Diêm Nam. Gia đình bà làm bánh chưng, bánh tét quanh năm. Ngày thường gói khoảng 20 kg nếp, chủ yếu gói bánh chưng, bánh ú với kích thước nhỏ bán ở chợ. Từ sau ngày 20 tháng 12 âm lịch, gia đình nhận đặt bánh nên số lượng tăng lên gấp nhiều lần, trung bình khoảng 1 tạ nếp một ngày. Bánh nức tiếng thơm ngon bởi nguyên liệu đảm bảo và được nấu trong suốt 10 giờ đồng hồ. Năm nay giá thịt lợn tăng cao, nên giá bánh có tăng hơn mọi năm, nhưng không vì thế mà lượng khách đặt bánh giảm sút. “Làm quen rồi, nghỉ cũng buồn. Buổi sáng mệ ra chợ Đồng Hới bán hàng, buổi chiều thì ở nhà cùng con cháu gói bánh. Nghề này đã truyên sang thế hệ thứ ba trong gia đình rồi, mấy đứa cháu gái cũng đã gói thành thạo các loại bánh, mệ vui lắm. Giờ thì không lo nghề bị thất truyền nữa rồi…”

Cuộc sống hiện đại với nhiều của ngon vật lạ. Song những món ăn truyền thống, hương vị truyền thống thì vẫn gắn bó lâu bền với người Việt nhất là trong dịp Tết đến, xuân về. Và còn đó những người luôn tìm cách giữ lửa, giữ hương cho tết với các món ăn mộc mạc, dân dã. Chính họ đã và đang góp phần giữ mãi hồn Việt cho thế hệ hôm nay và mai sau.

                                                            Ly Na