Trong những năm 1980 - 1990, gia đình chị thuộc hộ nghèo trong địa bàn, mặc dù cả hai vợ chồng đã bươn chải làm nhiều nghề: Tiếp liệu, phụ xe, bảo vệ, bán quán nước ven đường nhưng cái nghèo vẫn cứ đeo đẳng chẳng chịu buông tha. Tuy nhiên, với bản lĩnh cựu chiến binh, vợ chồng Xuân - Hùng quyết không cam chịu, họ đã gồng mình đứng lên tìm cách thoát khỏi đói nghèo. Sau bao đêm trằn trọc suy tính, anh chị đã tìm ra phương án tốt nhất, đơn giản nhất, phù hợp với hoàn cảnh kinh tế gia đình, đó là sản xuất kinh doanh ẩm thực bánh lọc phục vụ thực khách. Bánh lọc là một món ăn truyền thống của người dân Hải Thành được chế biến từ tinh bột sắn, tôm biển, mộc nhĩ cùng gia vị làm nhân, người ăn sẽ cảm nhận được hương vị rừng + biển quyện vào nhau vừa giai, giòn vừa đậm đà thơm ngon.

Giai đoạn đầu, anh chị mới chỉ đủ vốn để làm thử vài ba trăm bánh đem bán ở quán nước ven đường, sau dần thấy người ăn khen ngợi, họ quyết định vay quỹ cựu chiến binh, quỹ phụ nữ để mở rộng kinh doanh sản xuất. Vào những năm 2000, ngành du lịch Quảng Bình phát triển mạnh, bãi tắm Nhật Lệ mở cửa đón du khách về nghỉ dưỡng, cùng với các nhà hàng, khách sạn liên tục mọc lên thì món bánh lọc của chị Xuân cũng được nhiều du khách hâm mộ.

Để giúp gia đình cựu chiến binh phát triển kinh tế, tôn vinh nét đẹp văn hóa truyền thống của địa phương, đầu năm 2005, chính quyền phường Hải Thành đã tạo quỹ đất cho chị Xuân mở quán kinh doanh đồng thời cử chị đem món bánh lọc lên dự Hội chợ quê ẩm thực nhân kỷ niệm 10 năm Phong Nha - Kẻ Bàng được công nhận là Di sản thiên nhiên thế giới. Tại đây, quan khách quốc tế, du khách trong ngoài tỉnh sau khi thưởng thức món bánh lọc đã hết lời ngợi khen và Sở Công thương Quảng Bình cũng chính thức cấp Bằng công nhận thương hiệu “Bánh lọc mệ Xuân Hải Thành” cho chị Hà Thị Xuân. Tiếng lành đồn xa, qua các phương tiện thông tin đại chúng, món bánh lọc ngày càng được người dân trong nước biết đến, từ đó cán bộ đi công tác, du khách thập phương về tắm biển Nhật Lệ đều không quên ghé qua quán Mệ Xuân Hải Thành để thưởng thức ẩm thực bánh lọc và mua về làm quà cho gia đình. Trên đà kinh doanh thắng lợi, mỗi ngày số lượng bánh sản xuất, bán ra càng tăng và lợi nhuận thu về cũng nhiều thêm, đời sống gia đình được cải thiện, xóa hẳn đói nghèo. Để đáp ứng nhu cầu của thực khách, chị đầu tư xây quán lớn, xây nhà xưởng sản xuất, tuyển dụng nhân công giải quyết việc làm cho hàng chục lao động với mức tiền công 4 triệu đồng/ tháng.

Từ ngày kinh tế gia đình phát triển, chị Xuân có cơ hội để làm từ thiện, nhân đạo, giang tay giúp đỡ người nghèo khó, vừa tuyển dụng vừa dạy nghề cho con em cựu chiến binh, gia đình chính sách, tạo việc làm cho các cháu học sinh nghỉ hè và một số viên chức có việc làm thêm để tăng thu nhập. Không những thế chị còn thảo lòng ủng hộ các cuộc vận động “Ngày vì người nghèo”, ủng hộ đồng bào bị bão lụt, giúp đỡ nạn nhân chất độc da cam, xây nhà tình nghĩa cho cựu thanh niên xung phong, tài trợ cho các tổ chức Hội phụ nữ, Cựu chiến binh, Cựu thanh niên xung phong… đi dâng hương tại các địa chỉ đỏ trong toàn quốc. Bình quân mỗi năm chị chi khoảng 70 - 90 triệu đồng, có năm trên 100 triệu cho các hoạt động từ thiện, nhân đạo, nghĩa tình đồng đội, ủng hộ các phong trào do mặt trận các cấp phát động hoặc xây dựng các công trình tâm linh, phúc lợi trong ngoài địa bàn.

Bằng các việc làm tích cực, hiệu quả đó, năm 2010 chị đã được UBND tỉnh Quảng Bình tặng Bằng khen về thành tích phát triển kinh tế giải quyết việc làm 5 năm (2005 - 2010). Năm 2014 trong chương trình tôn vinh danh hiệu văn hóa, nghệ thuật ẩm thực và tinh hóa đặc sản ba miền, Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam, Tạp chí Văn hóa đã tặng chị danh hiệu “Tinh hoa đặc sản ba miền cho món bánh lọc Mệ Xuân - Cơ sở bánh lọc Mệ Xuân” Hải Thành. Cũng trong năm 2014, UBND thành phố Đồng Hới đã vinh danh chị là một trong 10 công dân tiêu biểu 10 năm giai đoạn 2004 - 2014 và được nhiều cấp chính quyền, tổ chức Hội Cựu chiến binh, Cựu thanh niên xung phong từ trung ương đến địa phương khen thưởng.

Phát huy những thành quả đạt được, mấy năm gần đây chị đã phát triển món bánh lọc lên tầm cao chất lượng với 3 loại: Bánh lọc lá - bánh lọc trần - bánh lọc rán và mở rộng sản xuất kinh doanh thêm bánh nậm, trứng vịt lộn phục vụ theo yêu cầu của khách vừa giải quyết thêm việc làm, tăng thêm thu nhập đồng thời góp công, góp sức xây dựng các tổ chức Hội nghĩa tình vững mạnh. Năm 2017 chị được Hội truyền thống Trường Sơn đường Hồ Chí Minh tỉnh Quảng Bình vinh danh tấm lòng vàng “Vì nghĩa tình Trường Sơn” và Hội Cựu chiến binh tỉnh cũng tặng 8 chữ vàng “Trọn nghĩa nước non - Thắm tình đồng đội”. Mới đây, tháng 7/2018 chị cũng đã 2 lần được UBND thành phố Đồng Hới, Ban đại diện Người cao tuổi Quảng Bình khen thưởng thành tích “Người cao tuổi làm kinh tế giỏi” giai đoạn 2014 - 2018.

Theo gương chị, ở Hải Thành đã có hàng chục hộ dân sản xuất kinh doanh bánh lọc, mở quán bán trên các trục đường, bán cho du khách trên dọc bãi tắm Nhật Lệ. Riêng chị, cùng với nhà xưởng chuyên sản xuất các loại bánh còn có khu nhà quán hai tầng rộng rãi, thoáng mát nằm bên lề đường Lê Thành Đồng dùng để kinh doanh phục vụ thực khách. Mỗi ngày ngoài những thùng bánh được đóng gói gửi cho khách hàng trong nam, ngoài bắc, tại khu nhà quán chị cũng xuất bán hàng chục nghìn chiếc bánh lọc, bánh nậm và trứng vịt lộn phục vụ mọi người ăn uống.

Ngày nay ở một số tỉnh miền Trung vẫn có nhiều người sản xuất, kinh doanh bánh lọc nhưng thương hiệu “Bánh lọc Mệ Xuân Hải Thành” của chị vẫn là duy nhất và sẽ mãi mãi trường tồn bởi nó được kết tinh từ các loại sản phẩm rừng và biển, giữa nghề nông và nghề ngư nên luôn được nhân dân khắp mọi miền ưa chuộng./.

                                                                                          Trần Ngọc Phơn