Thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội đây là vấn đề trong nếp nghỉ của mỗi con người đã là khó khăn, phát triển xây xựng một xã hội văn minh, giàu mạnh lại có nhiều khó khăn, hơn nửa phải đối mặt: khó khăn ở điều kiện khác quan, khó khăn từ thắng các tập quán văn hóa tư tưởng đang ẩn chứa ở mọi lúc mọi nơi, do đó đòi hỏi một trí tuệ sáng suốt mà các cấp ủy Đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các ban ngành, đoàn thể trong toàn thành phố phải đồng lòng, đồng sức cùng vào cuộc xây dựng nếp sống văn hóa trong cưới, tang, lễ hội được cụ thể là phải có chuyển biến rõ từ cơ sở (thôn, tổ dân phố). Do đó UBND thành phố Đồng Hới đã chỉ đạo UBND 16 xã, phường tổ chức sửa đổi, bổ sung hương ước, quy ước cho 155 thôn, tổ dân phố, trong đó chú trọng các nội dung như: Việc cưới tổ chức đám với tinh thần vui tươi, lành mạnh, tiết kiệm phù hợp với truyền thống của dân tộc; không tổ chức cưới nhiều lần, nhiều ngày hoặc nhiều địa điểm khác nhau; số lượng khách mời không quá 600 người kể cả tiệc chung giữa nhà nam và nhà nữ; khuyến khích tổ chức đám cưới bằng tiệc ngọt.Không lấn chiếm lòng, lề đường để dựng rạp tổ chức cưới. Việc tang phải chu đáo, đảm bảo trang nghiêm gọn nhẹ, tiết kiệm phù hợp với truyền thống văn hóa của dân tộc; không tổ chức ăn uống linh đình, không nên uống rượu, bia trong quá trình tang lễ; khuyến khích bà con dùng băng nhạc hiếu, không che rạp lấn chiếm lòng lề đường, không rải tiền các loại và vàng mả dọc đường đưa tang. Đây là việc làm để cụ thể hóa Chỉ thị số 20/CT-TU của Thường vụ Tỉnh ủy đặt ra làm cho văn hóa gắn kết chặt chẽ và thấm sâu vào toàn bộ đời sống xã hội trở thành sức mạnh nội sinh quan trọng của phát triển. Đối với việc xây dựng nếp sống văn minh đô thị đưa vào các biện pháp bảo vệ, tôn tạo các tuyến đường kểu mẫu. Không đổ các loại phế thải, chậu cây ra ngã ba, ngã tư và trên vỉa hè đường phố.

Việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội và văn minh đô thị trên địa bàn thành phố Đồng Hới trong những năm qua từng bước đi vào quy cũ góp phần chuyển biến nhận thức của đại bộ phận nhân dân trong toàn thành phố. Đối với việc cưới, các thủ tục được đơn giản hóa gọn nhẹ; đăng ký kết hôn đúng quy định của pháp luật, các nghi lễ trong việc cưới thực hiện nghiêm trang và giữ được thuần phong mỹ tục. Phần lớn các lễ cưới được tổ chức tại nhà hàng hoặc nhà văn hóa cộng đồng và tại gia đình. Trong việc tang, gắn giữa các quy định của pháp luật với quy ước, hương ước khu dân cư và công tác tuyên truyền của từng địa phương. Chính quyền các địa phương đã thực hiện quy hoạch đất các nghĩa trang, nghĩa địa và vận động nhân dân chôn cất người mất đúng quy định đảm bảo vệ sinh môi trường. Trong tang lễ đã dùng băng nhạc hiếu gọn nhẹ, trang nghiêm, đỡ tốn kém cho gia đình khi có người thân qua đời. Việc rãi vàng mã trên đường cũng đã và đang giảm dần. Khi có người qua đời các gia đình đều đến khai tử, báo cáo với chính quyền địa phương và tổ dân phố để được nhận sự giúp đỡ của cộng đồng góp phần cùng tang gia lo chay ấm cúng; các địa phương khi có người mất đều thành lập ban tang lễ cùng với gia đình lo tang chu đáo thể hiện truyền thống tốt đẹp của dân tộc; qua đó thắt chặt tình làng nghĩa xóm trong nhân dân. Việc lưu giữ thi hài trong gia đình thường trong vòng 48 giờ. Tang lễ được các gia đình tổ chức gọn nhẹ, không cúng điếu, ăn uống linh đình, các thủ tục lạc hậu đã được bãi bỏ. Về lễ hội, hiện nay toàn thành phố có 08 lễ hội, trong đó có 04 lễ hội dân gian, 02 lễ hội tôn giáo và 02 lễ hội văn hóa du lịch. Các lễ hội truyền thống của người Đồng Hới vẫn giữ nguyên nét riêng có và đang được bảo tồn như: Lễ hội cầu ngư, múa bông chèo cạn, ngày hội đua thuyền trên sông Nhật Lệ…Hoạt động lễ hội đã góp phần giáo dục truyền thống lịch sử, truyền thống cách mạng, truyền thống văn hóa, nâng cao tinh thần và phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc cho các tầng lớp nhân dân nhất là thế hệ trẻ. Về văn minh đô thị, ngày 22/8/2011 Thường vụ Thành ủy Đồng Hới ban hành Nghị quyết số 04/-NQ/TU về xây dựng văn minh đô thị, trên cơ sở đó các cơ quan chuyên môn đã tham mưu cho UBND thành phố ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn việc xây dựng nếp sống văn minh đô thị như: xây dựng các tuyến đường kiểu mẫu, đoạn đường tự quản; không kinh doanh, buôn bán lấn chiếm hè phố, lòng đường; không để các phương tiện giao thông, vật liệu lấn chiếm hè phố, lòng đường. Đến nay, UBND thành phố đã xây dựng tuyến đường kiểu mẫu tại 05 phường (Đồng Mỹ, Đồng Phú, Hải Đình, Nam Lý) với các tuyến đường Lý Thường Kiệt, Trần Hưng Đạo và Lê Lợi. Việc xây dựng nếp sống văn minh đô thị là nhiệm vụ trọng tâm, là trách nhiệm của cấp chính quyền từ thành phố đến xã, phường; của từng cơ quan, đơn vị; của toàn thể cán bộ và nhân dân trên địa bàn thành phố trong việc tổ chức, phối hợp triển khai thực hiện.

Nhìn chung việc cưới, việc tang, hoạt động lễ hội và văn minh đô thị trên địa bàn thành phố Đồng Hới còn gặp nhiều khó khăn, vướng mắc. Việc triển khai thực hiện ở một số địa phương, đơn vị còn mang tính hình thức thiếu biện pháp thiết thực; thiếu kiểm tra; đôn đốc và chưa quyết liệt trong việc phê bình chưa rõ ràng thiếu cụ thể đối với những cá nhân, đơn vị vi phạm quy định của hương ước, quy ước mà cán bộ và nhân dân thôn, tổ dân phố đã quy định trong hương ước, quy ước, cụ thể trong việc cưới, việc tang, lễ hội và văn minh đô thị. Việc bình xét công nhận danh hiệu gia đình, khu dân cư, cơ quan văn hóa… ở đa số các địa phương chưa áp dụng triệt để các tiêu chí (thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, hoạt động lễ hội và văn minh đô thị) đã được đề ra… Công tác tuyên truyền, vận động chưa được các cấp, các ngành, các đoàn thể tiến hành thường xuyên nên chưa thực sự đi vào chiều sâu, chưa lan tỏa đến mọi tầng lớp nhân dân.

Trong việc cưới, tình trạng tảo hôn, phô trương, cưới nhiều lần, mời đông khách “trên 600 khách”, tổ chức linh đình, thực hiện thương mại hóa trong việc cưới vẫn tồn tại có xu hướng gia tăng ở một số gia đình giàu có và đối tượng là cán bộ, tình trạng cưới không hôn thú, không đăng ký kết hôn, vi phạm Luật Hôn nhân và Gia đình vẫn xảy ra. Việc tang; để thi hài người chết dài ngày, các hiện tượng mê tín dị đoan; cúng ma, yểm bùa, đốt, rãi vàng mã (thậm chí tiền thật) vẫn diễn ra ở một số đám tang; việc phúng điếu quá nhiều vòng hoa, xây lăng mộ quá đồ sộ lãng phí nhiều tiền. Hiện tượng mời các dàn nhạc hát hay dàn nhạc tần suất âm thanh quá lớn trong các đám tang ồn ào khu dân cư, gây bức xúc dư luận trong nhân dân. Trong lễ hội truyền thống tuy đã được khôi phục nhưng chưa được tổ chức thường xuyên, chưa vận động các tổ chức, đoàn thể cùng nhân dân chung tay lo lễ hội, các hoạt động văn hóa thể thao còn nặng về kinh phí, hầu như các lễ hội chính quyền phải đứng ra để tổ chức, cho nên trong lễ hội chưa phát huy được sức mạnh của quần chúng…Trong văn minh quản lý đô thị tình trạng vi phạm các quy định về khai thác, sử dụng vỉa hè, lòng đường; việc để đồ dùng thải loại, am thờ, nồi xông ra ngã ba, ngã tư, trên bục đảo giao thông vẫn còn.

Để tiếp tục đẩy mạnh hơn nữa việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội ở thành phố Đồng Hới thiết nghĩ cần tập trung chỉ đạo và quan tâm đúng mức một số vấn đề sau:

- Tăng cường tuyên truyền, vận động cán bộ, đoàn viên, hội viên và nhân dân tích cực thực hiện nếp sống văn minh trong cưới, tang, lễ hội và văn minh đô thị; đưa thành những tiêu chí bắt buộc vào đánh giá bình xét các danh hiệu thi đua của hộ dân, từng đảng viên, cán bộ, công chức, viên chức, đoàn viên, hội viên hàng năm.

- Phát huy vai trò nêu gương của cán bộ đảng viên thực hiện tốt nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội và văn minh đô thị.

- Các ngành chức năng tăng cường quản lý nhà nước đối với hoạt động lễ hội; thường xuyên kiểm tra việc tổ chức cưới, tang, lễ hội và văn minh đô thị ở địa phương, hộ gia đình, khu dân cư…kịp thời chấn chỉnh và xử lý nghiêm những hành vi vi phạm.

Thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội và văn minh đô thị là góp phần quan trọng xây dựng đời sống văn hoá tốt đẹp ở khu dân cư, là hành động thiết thực nhằm giữ gìn và phát huy truyền thống thuần phong mỹ tục của dân tộc. Vì vậy, mỗi công dân, từng gia đình và toàn thể cộng đồng, đặc biệt là sự gương mẫu của các cán bộ, đảng viên, được thể hiện bằng hành động cụ thể góp phần thực hiện mục tiêu xây dựng và phát triển kinh tế - xã hội của thành phố./.

 .                                                                        Phan Thanh Tâm